Zwężenie tętnic zaopatrujących w krew mięsień sercowy wywołuje obraz chorobowy zwany dusznicą bolesną. Chorzy po fizycznych i psychicznych wysiłkach odczuwają ucisk i zaciskanie w okolicy mostka. Ból utrzymuje się przez 10 do 20 minut i ustępuje przeważnie po zażyciu związków azotynowych, jak nitrogliceryna.
Występowanie dusznicy bolesnej jest związane z szeregiem czynników ryzyka; podwyższenie poziomu cholesterolu we krwi odgrywa tu istotną rolę. Podobnie palenie tytoniu zwęża naczynia krwionośne, jak również pożywienie bogate w tłuszcze. Ważne jest również uwarunkowanie dziedziczne ( jedno z rodziców zachorowało na zawał przed 55 rokiem życia). Pewną rolę usposabiającą ma obciążenie stresami i i brak aktywności fizycznej.
Zwężenie tętnic doprowadzających krew do wszystkich tkanek organizmu dotyczy nie tylko obydwu naczyń wieńcowych serca, ale i tętnic całego ciała. Powoduje to podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi. Proces ten można wyjaśnić następującym przykładem:
Wyobraźmy sobie, że litr wody mamy przepuścić przez rurkę długości 20 cm i grubości 3 mm. Zajmie nam to pewną jednostkę czasu. A co jeśli zamienimy rurkę na cieńszą, której grubość wynosi tylko 1 mm? Wtedy oczywiście będziemy musieli włożyć w to o wiele więcej wysiłku a płyn poddać ogromnemu ciśnieniu, jeśli chcemy zrobić to w tym samym czasie, co poprzednio.
To samo dzieje się z sercem, które jest niepodlegającą zmęczeniu pompą mięśniową. By transportować krew naczyniami tętniczymi, serce musi wytwarzać ciśnienie, znane wszystkim, jako ciśnienie tętnicze. Gdy tętnice ulegają znacznemu zwężeniu, zapotrzebowanie organizmu na krew nie zmniejsza się. W związku z tym serce musi pracować więcej, silniej i szybciej.
Pracujący mięsień staje się większy i cięższy. Wzrasta liczba komórek mięśniowych serca. Zwiększona ilość substancji mięśniowej wymaga większego dopływu krwi i tlenu do tkanki mięśniowej, aby była dostatecznie odżywiona i dotleniona. W przypadku zwężenia naczyń wieńcowych nasze serce nie jest wystarczająco odżywione i dotlenione, ponieważ, co jest oczywiste, zwężone naczynia wieńcowe doprowadzają niewystarczającą ilość krwi do tkanki mięśnia sercowego. Dochodzi wtedy do obumierania tkanki, czyli do jej martwicy. Taki stan zagraża życiu i jest określony, jako zawał mięśnia sercowego.
Obumierający mięsień uwalnia do krwiobiegu substancje, które można oznaczyć laboratoryjnie. Występuje to nawet wtedy, gdy z ledwością są rozpoznawalne zmiany w EKG. Badania laboratoryjne mają, zatem rozstrzygające znaczenie dla rozpoznania zawału i śledzenia jego przebiegu.
W większości przypadków zawał serca wywołuje typowe dolegliwości: gwałtowne bóle za mostkowe, często promieniujące do lewego barku, nudności, śmiertelny lęk. Jednakże czasami objawy te mogą nie występować. Mówimy wtedy o zawale niemym, bez bólowym.
Aby wykryć obecność martwicy mięśnia sercowego ( lub innego mięśnia organizmu) wykonujemy takie badania, jak:
– oznaczenia mioglobiny
– aktywność CPK i CK-MB
– aktywność LDH i HBDH
Inne badania laboratoryjne są wykonywane dodatkowo do oceny stresu i odczynu zapalnego, które towarzyszą zawałowi. Są to parametry pośrednie, takie jak:
– podwyższenie OB ( osiąga maksymalną wartość w ciągu tygodnia i pozostaje podwyższone przez dwa tygodnie),
– podwyższenie stężenia cukru we krwi,
– wzrost liczby krwinek białych, utrzymujący się przez trzy do siedmiu dni,
– podwyższenie stężenia białka C.
Mioglobina jest czerwonym barwnikiem mięśniowym. Składa się z części białkowej i odgrywa rolę w magazynowaniu tlenu. Oznaczanie stężenia mioglobiny we krwi często umożliwia wczesne rozpoznanie zawału serca. Ma to szczególne znaczenie, gdyż farmakologiczne rozpuszczenie zakrzepu w naczyniach serca jest możliwe tylko w ciągu około dwóch godzin.
Mioglobinę we krwi można stwierdzić niekiedy już w pół godziny od początku zawału, czyli znacznie wcześniej niż wystąpią zmiany w EKG. Najpóźniej można ją oznaczyć w półtorej godziny po zawale. Istnieje prosty test ( Latex-Bedside-Test) pozwalający na wykrycie mioglobiny w ciągu kilku minut.
Mioglobina ulega w organizmie rozpadowi w bardzo krótkim czasie ( po 10 minutach jej wartość spada do połowy). Wartość prawidłowa mioglobiny wynosi od 7 do 75 mikrogram/litr.
Kinaza kreatynowa, CPK, jest enzymem mięśniowym, którego stężenie we krwi ulega podwyższeniu w chorobach serca i mięśni szkieletowych. Przez oznaczenie stężenia CK-MB ( MB- izoenzym kinazy kreatynowej) lekarz może rozpoznać uszkodzenie mięśnia sercowego.
Wartości prawidłowe:
CPK : 10 do 80 jm/l
CK-MB : 5 do 10 jm/l
CPK, czyli kinaza kreatynowa, jest enzymem zmieniającym grupę fosforanów na kreatynę. Jest to bardzo ważne do przekształcania energii chemicznej w mechaniczną. Bez tego enzymu niemożliwa jest praca mięśni.
CPK występuje w organizmie w postaci różnych podgrup, tzw. izoenzymów, jak np. CK-MB, typowy dla mięśnia sercowego, który jest inaczej zbudowany niż mięśnie szkieletowe. Podwyższenie aktywności CPK nie dowodzi uszkodzenia mięśnia sercowego. Zmiany w mięśniu sercowym oznacza podwyższona aktywność CK-MB w surowicy krwi.
Oznaczenie aktywności CPK ma bardzo duże znaczenie w zdiagnozowaniu świeżego zawału serca. Gdy występują typowe objawy kliniczne i zmiany w EKG oraz następuje wzrost aktywności CPK powyżej 150 jm/l, a zwiększenie aktywności CK-MB wynosi powyżej 6% aktywności całkowitej CPK, z pewnością można postawić rozpoznanie zawału serca.
Przed zwiększeniem aktywności CPK w zawale mięśnia sercowego występuje wzrost stężenia mioglobiny. Wzrost CPK i jego izoenzymu CK-MB na ogół występuje po czterech- sześciu godzinach. CPK osiąga maksymalne stężenie w ciągu dwóch dni, CK-MB w ciągu jednego dnia.
Sposobem na stres 